Somon balığı omega-3 yağ asitleri yönünden doğadaki en zengin balık olarak ün salmıştır. Yağlı bir balık olması itibari ile genelde ızgara ve fırında pişirilse de uygun yöntemlerle tavada da pişirebilirsiniz. Tabii ki tavada somon yapmak isterseniz dikkat etmeniz gereken en önemli ayrıntı yağsız bir şekilde yapışmaz bir tavada pişirmenizdir.

Dünya mutfağında hemen herkesin sevdiği, farklı tat ve baharatlar kullanarak yüzlerce hatta binlerce farklı tarif ile hazırlayabileceğiniz eşsiz bir balıktır somon. Bu yazıda hardal tadı baskın olacak şekilde bir sos eşliğinde fırında somon hazırlıyoruz. Gayet iştah açıcı bu tarifi deneyin derim. Şimdiden afiyet olsun 🙂

Hardal Soslu Somon Fileto Tarifi

 

Hazırlık Süresi

5 dk

Pişirme süresi

10 dk

Toplam Süre

15 dk

 

Somon filetoları hardallı sos eşliğinde fırında pişiriyoruz.

Yazar: Balıkçı

Kaç Kişilik?: 4

Malzemeler

• 4 Adet Somon fileto
• 2 Diş sarımsak
• 1 Çay kaşığı taze biberiye yaprağı (ince ince doğranmış)
• 1 Çay kaşığı taze kekik yaprağı (ince ince doğranmış)
• 1 Çay kaşığı elma sirkesi
• 1 Yemek kaşığı zeytinyağı
• 2 Yemek kaşığı dijon hardalı
• 2 Yemek kaşığı tam tahıllı hardal
• 1 Adet limon (servis için dilimlenmiş)
• Tuz
• Karabiber

Nasıl Yapılır?

1. Mutfak robotuna sarımsak, biberiye, kekik, sirke, zeytinyağı, dijon hardalı ve 1 yemek kaşığı tam tahıllı hardalı katıp 30 saniye kadar öğütün. Ufak bir kaba alıp kalan 1 yemek kaşığı tam tahıllı hardalı ilave edip karıştırın.
2. Somon filetoları kağıt havlu yardımı ile iyice kuruladıktan sonra tuz ve karabiber serpip elinizle iyice yedirin ve tepsiye dizin.
3. Fırının üst ızgara özelliğini açıp 200 derecede ısıttıktan sonra fırının üst bölmesine tepsiyi yerleştirin ve somonları yaklaşık 2-3 dk pişirin.
4. Tepsiyi dikkatlice dışarı alıp hazırladığınız sosu filetoların üzerine sürün ve tekrar fırına yerleştirin. Bu şekilde de yaklaşık 5-6 dk daha pişmesi yeterlidir.
5. Limon dilimleri ile servis yapabilirsiniz. Afiyet olsun 🙂

3.5.3228

Tarif kaynağı: http://www.foodnetwork.com/recipes/giada-de-laurentiis/broiled-salmon-with-herb-mustard-glaze-recipe-2103443

Bu tarifte somon balığı kullanarak köfte hazırlıyoruz. Daha sağlıklı olması için de kızartmak yerine fırında pişiriyoruz. Oldukça lezzetli olduğu için misafirlerinize de yapabilirsiniz veya balık tüketmeyi reddeden çocuğunuz varsa alıştırmak için bu tarifi uygulayabilirsiniz. Kullandığımız malzemeler sayesinde balık tadı ve kokusu baskın olmadığından birçok çocukta olumlu sonuç verdiğini belirtmeliyim.

Son olarak da dilerseniz yanında enfes bir avokado sosu hazırlayabilirsiniz. Şimdiden afiyet olsun 🙂

Fırında Somon Köftesi

 

Hazırlık Süresi

10 dk

Pişirme süresi

18 dk

Toplam Süre

28 dk

 

Fırında enfes bir somon köftesi tarifi

Yazar: Balıkçı

Kaç Kişilik?: 4

Malzemeler

Malzemeler:

• 500 gr somon balığı (derisi, kılçıkları alınmış ve küp küp doğranmış)
• ¾ su bardağı ekmek kırıntısı
• 1 yumurta
• 2 diş sarımsak
• 2 adet yeşil soğan
• ½ çay kaşığı kimyon
• ½ çay kaşığı kekik
• ½ çay kaşığı karabiber
• 1 çay kaşığı Tuz

Avokado Sos malzemeleri:

• ½ avokado (kabuğu soyulmuş)
• 1 Yemek kaşığı kese yoğurdu
• 1 Yemek kaşığı su
• 2 yemek kaşığı limon suyu
• 1 diş sarımsak
• Yarım çay bardağı taze kişniş yaprağı
• tuz

Nasıl Yapılır?

1. Somon balıklarının derisini ve kılçıklarını aldıktan sonra küp küp doğrayın ve diğer tüm malzemelerle birlikte robottan geçirip iyice birbirine geçmesini sağlayın.
2. Yağlı kağıt serdiğiniz fırın tepsisine elinizle ufak ufak yuvarlayarak dizin.
3. Önceden ısıtmış olduğunuz fırında 200 derecede 16-18 dk kadar pişirin. Daha fazla pişirip balığı kurutmayın.
4. Balıklar pişerken isteğe bağlı olarak avokado sosunu hazırlayabilirsiniz. Bunun için tüm malzemeleri robottan geçirip balığın yanında servis edebilirsiniz.

3.5.3228

Tarif Kaynağı: http://asassyspoon.com/baked-salmon-meatballs/

Ülkemizde yetişmediği, Norveç’ten ithal olarak geldiği için aslında fiyat olarak çok da değişken bir pazarı bulunmuyor. Hemen her noktada birbirine yakın fiyat aralığında satıldığını söylemek yanlış olmaz. Sardalya, hamsi, çipura, levrek gibi kendi denizlerimizde çıkan diğer balıklara nazaran fiyat anlamında pahalı olsa da lezzetli ve de taşıdığı bol miktardaki omega 3 yağ asitlerinden dolayı verdiğiniz paraya değdiğini söyleyebiliriz.

Somon Balığı Norveç’ten karayolu ile ülkemize 4 günde gelmekte ve İstanbul üzerinden diğer illere dağıtılmaktadır. 4 gün kavramı sizi yanıltmasın. Soğuk zincir bozulmadığı takdirde çiftliklerden işlenmiş olarak yani temizlenmiş,ayıklanmış olarak köpük kutulara yerleştirildikten sonra 21 gün raf ömrü bulunmaktadır.

Somon balığı fiyatı marketten markete veya ilden ile değişkenlik gösterse de arada çok büyük farklılık yoktur. Birkaç ithalatçı firmanın pazara hakim olması da bu fiyatların genel bir çizgide gitmesini sağlamaktadır. İller arasında tüm ürünlerde olduğu gibi nakliye giderlerine, arz-talep dengesine, ürün saklama maliyetlerine, vergilere göre değişmekle birlikte ürünün nasıl sunulduğuna göre de değişebilir. Somon dilimi ve Somon fileto arasında kemik-kılçık ayıklandığı ve de ağırlıkta fark ettiği için fileto, dilime göre daha pahalıdır.

Örneğin:

2024 Ocak ayı içerisinde 

İzmir’deki yerel bir balıkçıda Somon dilimi: 475 TL fileto: 550 TL (Bölgeye ve balık markete göre fiyatlar değişmektedir.)

Migros Marketlerde dilim fiyatı: 399,90 TL – Fileto: 449,90 TL

Carrefoursa Marketlerde dilim fiyatı: 599,98 TL  fileto: 669,98 TL

Özdilek Marketlerde dilim fiyatı: 499,90 TL  – Fileto: 549,90 TL

Metro Marketlerde dilim fiyatı: 542,00 TL  fileto: 625,50 TL

IKEA’da dondurulmuş somon fileto 2x125gr =250 gr fiyatı: 259,00 TL

Not:

Sitemizin ziyaretçi kitlesinin büyük kısmını Türkiye oluşturmakla birlikte yurt dışından bağlanan azımsanamayacak kadar çok ziyaretçimiz bulunmaktadır. Sizler de yaşadığınız bölgede marketlerde, balıkçılarda, balık pişiricilerde veya restaurantlarda somon balığının hangi fiyattan satıldığını aşağıdaki yorum bölümünden eklerseniz çok seviniriz. Bu sayede Türkiye’de ve dünyada somon balığının hangi fiyattan satıldığını tüm ziyaretçilerimiz karşılaştırmalı olarak görebilirler.

Paylaşımlarınız için şimdiden teşekkürler 🙂

denebilir. Çok değil bundan 15 yıl öncesine kadar tüm denizlerimizde balık çeşitliliği şimdiye nazaran çok daha fazlaydı. En basitinden av sezonu açılıp balıklar yakalanmaya başlandığında palamut balığı, çinekop balığı, lüfer balığı gibi şimdilerde lüks olarak görülen balıklar o kadar çoktu ki bazen bu bolluktan dolayı fiyatı ekmekten bile daha ucuz olabiliyordu. Hele hamsi, istavrit gibi balıklardan bahsetmeye bile gerek yok. Şimdilerde ise denizlerimizde en bol diye övündüğümüz hamsinin kilosu bazen 10-15 TL’ye kadar çıkabiliyor. Mevsimi olmasına rağmen lüferin kilosu 60 TL civarında dolaşıyor.

Denizlerimizde doğal olarak yetişen balık çeşitliliğinin azalması sonucu balık üretim çiftlikleri kuruluyor ve balık ihtiyacımız bu üretim çiftlikleri sayesinde giderilmeye çalışılıyor. Ülkemiz denizlerinde üretimi yapılabilen çipura, levrek gibi balıklar bunlar birer örnek.

Tabii ki ülkemizde yetişmeye müsait olmayan ve daha çok da sağlıklı beslenme trendlerinin etkisi ile mutfağımıza girmeye başlayan ve artık hemen hemen bütün balık marketlerde, balıkçılarda, semt pazarlarında dahi bulunabilen somon balığı ülkemize Norveç’ten ithal ediliyor.

Doğal ortamda da bulunan somon balığını avlamak Norveç’te biraz da zenginlerin hobisi haline gelmiş durumda. Tabii ki böyle değerli bir lezzet ve omega-3 deposunun tüm dünyaya ithal edildiğini düşününce doğal ortamdaki somonların yetersiz kalacağı aşikar. Burada somon balığı üretim çiftlikleri devreye giriyor.

Çiftlik deyince aklımıza hemen kötü, yapay, sağlıklı olmayan şeylerin gelmesi normal ancak buna yine sebep biziz. Köy tavuğu diye ortalarda dört dönüyoruz çünkü çiftlik tavuklarının ne şartlar altında yetiştirildiği, GDO lu yemlerle aşılarla nasıl besili ama sağlıksız hale geldikleri ile ilgili sosyal medyada türlü türlü haberler, yazılar, resimler paylaşılıyor. Bunların bir kısmı doğru olmakla birlikte tabii ki içlerinde abartılı yazılar da mevcut.

Ancak Somon çiftlikleri deyince aklınıza kötü bir şey gelmesin. Zira bahsi geçen ülke NORVEÇ. Birkaç örnekle izah edeyim: Örneğin Norveç’teki çiftliklerde kafeslerin hacmin en fazla %2,5’ini dolduracak miktarda balık tutuluyor. Ülkemizde ise bazı balık üretim çiftliklerinde bu doluluk oranı o kadar yüksek oluyor ki balıklar çok sıkıştığından omurgalarında bozulmalar dahi olabiliyor. Ayrıca Norveç’teki mevsimsel şartlardan dolayı su soğukluğu 10-12 derece civarında olması sebebi ile kokuşma olasılığı çok düşük. Sularda akıntı olmasına rağmen iki balık çiftliği arasında en az 2 km mesafe bulunmakta. Yılın en fazla 9 ayında kafeslerde balık bulunmakta, geri kalan 3 ay temizlik ve dezenfekte işlemleri için kafesler sökülmekte. Bizdeki kıyılara yakın çiftliklerin aksine göre daha derin sularda kurulmakta.

Tabii hijyen kuralları da çok önemli. Örneğin kafeslerin yanına ayakkabılarınızı dezenfekte etmeden yaklaşamıyorsunuz. Kafeslerin altlarında hareketli kameralar ile balıklar gözlemlenmekte ve yemlenme sırasında balıkların doyduğu anda yem kesilmekte. Bu sayede doğa kirliliğinin de önüne geçilmekte. Tabii ki doğaya dahi bu kadar önem veren böyle güzel bir zihniyetin insan sağlığı açısından zararlı hiç bir yemi kullanmadığının da altını çizmek gerek.

Somon balığı kesim tesislerine gönderilmeden önce 11 gün boyunca aç bırakılıyorlar yani yemlenmiyorlar. Bu sayede bağırsakları temizleniyor ve bakteriler ete ulaşamıyorlar. Ardınan iç organları, solungaçları temizleniyor ve kanı boşaltılıp buz içerisinde köpük kutulara yerleştiriliyor. Türkiye’ye (İstanbul) kara yolu ile ulaşması yaklaşık 4 gün sürüyor. Bu 4 günlük yol süresi sizi yanıltmasın. Soğuk zincir bozulmadığı takdirde tezgahlara taze şekilde ulaşan somon balığının raf ömrü ise 21 gün.  Yani bildiğimiz çipura, levrek, hamsi, sardalya gibi balıklar gibi kısa sürede kendini salan, gevşeyen türde balık değil somon balığı. Ayrıca raf saklama koşulları da buz dolu köpük koliler içerisinde olduğundan soğuk zincir kırılmamış oluyor.

Balık sağlıktır. Haftada en az 1 kez mutlaka somon balığı tüketmek gerek.

Tarihi

Yaklaşık yüzyıl öncesine kadar Avrupa’nın her ırmağında bulunan çok yaygın bir balık türüydü. Bazı türlerinin o dönemlerde Atlantik okyanusundan Rhein ırmağına girerek oradan da Alp dağlarının eteklerindeki kaynaklara kadar ilerledikleri bilinir. Ancak Sanayi devrimi ile birlikte artan aşırı avlanma, sanayi atıklarının tatlı su kaynaklarını kirletmesi, göç eden balıkların yollarını kapatacak şekilde baraj duvarları kurulması gibi nedenlerle sayıları çok ciddi oranda azalmıştır.

Kanada ve Alaska’da pasifik somonlarının sayısı kurulan baraj duvarlarını aşıp üreme ortamlarına veya denize ulaşamama sonucu,  göç yollarına olan ırmaklara yapılan büyük tuzaklarla aşırı avlanma sonucu çok azalmıştır. Ancak günümüzde yasalar ile koruma altına alınan bu tür için baraj duvarlarına balık merdivenleri yapılmış, duvarı aşamayan balıkların bu balık merdivenlerinden geçişi için sistemler geliştirilmiştir. Yasalar ile korunan somonlar dünyada çok talep edilmesi ile birlikte çiftliklerde üretilmeye başlanmıştır.

Çeşitleri

Kuzey Amerika’da sekiz çeşit türü olan Somon balığının Pasifik Okyanusunda yedi değişik türü vardır. Günümüzde dünyanın hemen hemen tüm ülkelerinde tüketimi gittikçe artan bu omega 3 deposunun yüzde yetmiş beşi çiftlik üretimidir.

Atlantik Som Balığı

Salmonidae familyasına ait olan Latince adı Salmo salar olan bu tür ömrünün büyük kısmını Atlas okyanusunda geçirdiğinden bu ismi almıştır. Çoğunlukla alabalık olarak diye de bilinir. (Tabii ki ülkemizdeki alabalık cinsinden bahsetmiyoruz.)Sadece üreme zamanında Avrupa ve Kuzey Amerika’daki tatlı su kaynaklarına döner. Dağların eteklerine, iç kısımlara, ilk doğduğu kaynaklara kadar ilerler. Boyu 1,5 metreye, kilosu 46 kg ye, maksimum ömrü ise 13 yıla kadar ulaşabiliyor. Çiftlik üretimi yapılan somon türü Atlantik Som Balığıdır. Özellik Şili’deki üretim miktarının çok olması nedeniyle perakende fiyatları da düşüşe geçmiştir.

Pasifik Somon Balığı

Salmonidae familyasından olan Latince adıyla Oncorhynchus olarak anılan sadece Kuzey Amerika’da yaşayan somon balığı cinsidir. Kral, Fildişi, Gümüş, Kırmızı, Pembe ve Köpek isimleri ile altı farklı türe ayrılır. Hepsinin dokusu, rengi ve yağlılık oranı farklı olduğundan ayrı birer balık türü olarak değerlendirilebilir.

Pembe som balığı

Kambur som balığı diye de adlandırılan (Oncorhynchus gorbuscha), alabalıkgiller (Salmonidae) familyasından Pasifik som balığı cinsinin en küçük ve en bol bulunan anodrom (göçebe) deniz balığı türüdür. Okyanusta rengi parlak gümüşi renktedir. Denizden tatlı sudaki yumurtlama alanına göç ettikten sonra karnı sarımsı beyaz, sırtı ise soluk gri olur. Cinsinin diğer türleri gibi bunun da sırt yüzgecine ek olarak bir de yağ yüzgeci bulunur.

Köpek Som balığı

Latince adıyla Oncorhynchus keta, alabalıkgiller (Salmonidae) familyasından anodrom (göçebe) deniz balığı türü. Okyanusta rengi gümüşî mavi yeşil renktedir. Denizden tatlısudaki yumurtalama alanına göç ettikten sonra sırt yüzgeci yakınlarında mor lekeli çizgiler oluşur. Yumurtlama döneminde erkeklerin burnu uzar ve dişleri büyür. Bazı türleri yaşamları boyunca 3200 km den fazla yol katederler. 1-3 yıl ara değişen sürelerle okyanuslarda yol alırlar. Genellikle yumurtlamak üzere akarsuya döndükten 2 hafta sonra ölürler. Dişileri tek seferde 4000 yumurta bırakabilirler. Ortalama 3-4 yıl yaşayan bu cinsin ortalama uzunluğu 58 cm iken maksimum 100 cm ye ulaşabilir, ağırlığı ise en fazla 16 kg a erişebilir.

Gümüş Som balığı

Latince adıyla Oncorhynchus kisutch, alabalıkgiller (Salmonidae) familyasından büyük okyanusun kuzeyinde yaşayan anodrom (göçebe) deniz balığı türü. Japonya’da Chiba ilinin devlet hayvanıdır. Okyanusta rengi yanlarda gümüşi, sırtı koyu mavi renktedir. Denizden tatlı sudaki yumurtlama alanına göç ettikten sonra yanları parlak kırmızıya, başı ve sırtı mavimsi yeşil, karnı koyu ve sırtında da koyu benekler oluşur. Yumurtlama döneminde erkeklerin burnu uzar ve dişleri büyür. Ömrü 6-7 yıl olsa da Alaska’da 5 yıldır.

Kızıl Som balığı

Pembe ve kral som balıklarından sonra en yaygın olarak bulunan üçüncü tür olan, Latince adıyla Oncorhynchus nerka, alabalıkgiller (Salmonidae) familyasından büyük okyanusun kuzeyinde yaşayan anodrom deniz balığı türüdür. Okyanusta rengi yanlarda gümüşî ve mavi renktedir. Denizden tatlısudaki yumurtalama alanına göç ettikten sonra kırmızıya dönüşür. Yumurtlama döneminde erkeklerin burnu uzar ve dişleri büyür. Yumurtlamadan sonra ölürler. 84 cm e kadar uzayabilirler ve kilolar 2.3 kg ile 7 kg arası değişmektedir.

Kral Som balığı

Bahar somonu diye de bilinen, türleri arasında en yaygın bulunanı, Latince adıyla Oncorhynchus nerka, alabalıkgiller (Salmonidae) familyasından Büyük Okyanusun kuzeyinde yaşayan anodrom (göçebe) deniz balığı türüdür. Sırtı mavi-yeşil, kırmızı ya da mor, başın üstü gümüş kenarlı ve ventralde beyazdır. Kuyruk ve vücudun üst yarısında siyah lekeler görülür. Ağzı genelde koyu mordan siyaha doğru değişkendir. Ortalama 3-4 yıl okyanuslarda yaşarlar ve kasım-aralık dönemlerinde yumurtlamak üzere tatlı sulara göç ederler. Dişileri yumurtlamadan sonra 4-25 gün boyunca ölümüne dek yumurtaları korur.  Suyun ısısına göre 3-5 ay süre zarfında yumurtalardan yeni yavrular çıkmaya başlar. Ömürleri en fazla 9 yıl olan bu cinsin erginleri 61 – 91 cm olsa da 150 cm ye 62 Kg ye ulaşan örnekleri de görülür.

Japon Som balığı

Cherry salmon olarak da bilinen Latince adı Oncorhynchus masou olan, alabalıkgiller (Salmonidae) familyasından deniz balığı türüdür. Büyük Okyanus ‘un batısından Doğu Asya’ya dek uzanan, Kamçatka, Kuril Adaları, Sahalin Adası, Primorski Krayı, Kore ve Japonya ‘da, 65° K – 58° K paralelleri arasında, diğer türlerine nazaran daha ılıman iklimlerde ve  0-200 metre derinliklerde yaşar. Yetişkinleri ortalama 2-2,5 kg ağırlığında ve 50 cm uzunluğunda olurlar. Diğer türleri gibi yaşamı tatlı su ve deniz arasında ikiye bölünmüştür. 1-3 yıl arası nehirlerde yaşar vücut yapısı tatlı suda yaşayabilecek bir formda bulunur. 2-3,5 yıl kadar da eriştiği olgunluğa göre değişen sürelerde denizde kabuklularla beslenerek yaşamaya devam eder. 3 -7 arasında üreme çağına erişenler yumurtlamak üzere doğdukları akarsulara göç etmeye başlarlar. Yumurtlama sürecinden sonra henüz yeterince olgunluğa erişmemiş olanların dışında büyük kısmı ölür. Geri kalanlar diğer diğer sene tekrar geri dönmek üzere denize göç ederler. Diğer türleri gibi ticareti çok yapılan somon türlerinden biridir. Yetiştiriciliği de yapılır, taze veya donmuş olarak satılır. Fırında veya ızgarada pişirilmesi tavsiye edilir.

Yaşam Döngüsü

Tatlı suda doğup denizlere göç ederler. Yumurtlama zamanı tekrar tatlı suya geri dönerler. Bu binlerce km tutan göç yolları süresince inanılmaz engeller aşarlar, sığ sularda yüzerler, hatta ufak çaptaki şelalelerden atlayarak geçerler, bazı durumlarda bu şelaleleri yer çekimine karşı yüzerek geçecek kadar güçlüdürler. Bu göç sırasında yer çekimine karşı şelaleleri aşarken doğrudan şelalelerin başında bekleyen ayılara kolay yem olabiliyorlar.

Bu güçlü balıklar için yaşam tatlı suda (dere, ırmak veya nehir kolları, göller) başlıyor. Yetişkin dişi somonlar, nehir yatağında su seviyesinin azaldığı noktalarda kuyrukları ile açtıkları yaklaşık 45 cm derinliğindeki çukurlara yumurtalarını bırakır. Yumurtaların bol oksijen almaları için temiz olan, mineralli ve akıntısı çok olan suları tercih ederler. Tek seferde yaklaşık 8000 yumurta bırakan dişilerin ardından erkek tarafından milt denen sıvı bırakılması ile bu yumurtalar döllenir. Bu çiftleşme dönemi genelde yaz sonu veya sonbaharda olmakla birlikte çok uzun ve yorucu bir göç sonucu oluşur. Bu göç sırasında yemek yemezler. Döllenmiş olan yumurtaların korunması için yumurtaların üstünü kumla kaplayan dişi tekrar denize geri dönemeden ölür. Ayrıca tatlı suda denize oranla daha çabuk mikrop kapıp hastalıktan ölme riskleri yüksektir. Üreme işlemini başarıyla gerçekleştirip denize dönebilenlerin tatlı suda kaptıkları mikropları deniz suyunun tuzu öldürür.

Yaklaşık 4 ay sonra kuluçkadan çıkabilen yavru balıkların karınlarının altında gelişmeleri için ilk aşamada ihtiyaçları olan besinleri barındıran yumurta sarısına benzer kese vardır. Bu dönemde yavrular çakıl taşlarının altında saklanarak diğer yırtıcılara ve balıklara karşı korunurlar. Birkaç hafta içerisinde akar suyun içerisinde kendilerine yiyecek arayabilecek büyüklüğe gelirler ve yaklaşık 1 yıl boyunca akarsularda yaşamayı sürdürürler. 1 yaşına dek süren gelişim evresinden sonra nehir yatağından okyanusa doğru yolculuğa çıkarlar.  Burada türler arası farklılıklar ortaya çıkmaktadır. Örneğin Pembe som balığı yumurtadan çıkar çıkmaz göçe başlarken, Köpek somları birkaç hafta beslendikten sonra, Kral ve Atlantik som balıkları ise  1-3 yıl arası değişen gelişim süresinden sonra denizlere doğru göçe başlarlar. Bu göç esnasında dönüşüm yaşayan somonlar, tuzlu suda yaşayabilecek bir fizyolojiye kavuşur. Okyanusa göç edenlerden diğer balıklara yem olmayan, kirli sularda ölmeyen, avcılardan kurtulup yaşamını sürdürebilenler ortalama 1 ile 5 yıl arasında okyanusta yaşar. Erkek ve dişi somonlar ergen hale geldiklerinde, neslini devam ettirebilmek, yumurtlamak için tatlı sularda yaşamak üzere, yeniden fizyolojik değişime uğrar; binlerce mesafe katederek, doğdukları yere döner; yumurtalarını bırakır; döllendikten sonra da ölür… Bu döngü sürekli olarak devam eder.

Zorlu Yolculuk ve Muhteşem Yön Bulma Duygusu

Denize açılan somonların vücutlarında yapısal bazı değişiklikler olur ve tuzlu suya adapte olurlar. Amerika kıyılarından Alaska’ya doğru ilerleyip Japonya’ya doğru genişçe yay çizip geri dönen bu balıklar binlerce km yol katederler. Açık denizlerde 1-4 yıl arası yaşayıp geliştikten sonra üreme zamanı geldiğinde ilk doğduğu tatlı su kaynağına hatta doğduğu çukura dönmek için tekrar yola koyulurlar. Atlantik Somonları bu sürede yaklaşık 4000m km kadar yol katederler. Dikkat çekici bir diğer nokta da zamanlama ile ilgilidir. İlkbaharın sonunda başladığı göçünü sonbahar aylarının sonuna gelecek şekilde tamamlayabilmek için günde 6-7 km yol alır.

İlk zorlu süreci yani mesafeleri aşan somonlar sonraki aşamada doğduğu akarsuyun denize dökülen ağzını bulmak zorundadırlar. Ardından bazen çok güçlü akıntılara karşı yüzüp çağlayanlar şelaleler aşarlar. Önlerine çıkan engellerde 3 metreye kadar zıplayabilirler. Bazen nehrin suları o kadar sığlaşır ki yüzgeçleri suyun dışında kalacak şekilde yüzmek zorunda kalırlar. Özellikle böyle noktalarda yırtıcı kuşlar, ayılar, insanlar tarafından avlanmaktan da kurtulmaları gerekir. Hayatlarında sadece 1 kez geçtikleri yolları hiç şaşırmadan nehrin hangi koluna sapacaklarından emin şekilde ilerlerler. Aşırı güç ve çaba gerektiren bu yolculuktan önce ihtiyaçları olan enerjiyi evvelden depoladıkları için bu yorucu göç sırasında beslenmezler. Dikkat çeken bir ayrıntı da ihtiyaçları olan enerjiyi tam da yolculuklarına yetecek kadar depolamalarıdır.

Ancak bu döngüde bilim insanlarının henüz çözemedikleri bazı noktalar bulunuyor. Çok uzun mesafeler kateden, okyanuslarda binlerce km yol alan, somonların tekrar tatlı suya dönmek için bu defa akıntının tersine yüzerek nehirler, şelaleler aşarak doğdukları tatlı su kaynağını bulmaları bununla da kalmayıp yumurtalarını doğdukları çukura bırakmaları için nasıl bir yön bulma sistemine sahip oldukları hala bilinmeyen bir nokta. Bu yön bulma duyguları öylesine mükemmel derecede çalışır ki sanki pusula gibi ne yöne gideceklerini, hangi akar suyun hangi koluna döneceklerini, hangi şelaleyi aşmaları gerektiğini asla şaşırmazlar. Bazı bilim insanları bunun göçmen kuşlarınkine benzer bir navigasyon duygusu olduğunu söylerken, bazıları her tatlı su kaynağının ve toprağın farklı mineraller barındırdığı bunun neticesinde yüksek koku ve kimyasal algılama yeteneği sayesinde bunun olabileceğini söylüyorlar. Kimisi ise dünyanın manyetik alanını çok hassas şekilde algılayan doğal bir pusula duygusuna sahip olduğunu söylemektedir. Amerika’daki Wisconsin Lake laboratuvarlarında yapılan çalışmalar neticesinde yönlerini belirlerken sadece doğal pusula sistemi değil aynı zamanda koku duyularını da kullandıkları tespit edilmiştir.

Doğal Ortamda Yetişen mi Üretim mi Tercih Edilmeli?

Doğal ortamlarda yetişen Atlantik ve Pasifik Somonları, tarih boyunca Alaska, İskadinavya ve İskoçya başta olmak üzere, kuzey ülkelerinin önemli bir besin kaynağı olmuş. Ancak, insanoğlunun doğayı katletmedeki inanılmaz sonucu, oralarda da aşırı avlanma, somon türünü neredeyse yok olma noktasına getirmiş. Somon avına kısıtlamalar getiren yasaların yürürlüğe girişi ise, 12. ve 13. Yüzyıllara rastlıyor. 1970’li yıllarda geliştirilen çiftlikte balık yetiştirme teknolojisi sayesinde özellikle Norveç ve İskoçya’da ciddi miktarda çiftlik somonu üretilmeye başladı. Teknolojinin ilerlemesine bağlı olarak da, üretim miktarları gittikçe arttı.

Doğal ortamda yetişenler genellikle nehirlerde yumurtasını bıraktıktan sonra yakalanıyorlar. Yumurtasını bırakanların et kalitesi, protein ve yağ açısından düşük olur. Ayrıca sürekli göç halinde olan bu gezgin balıkların yaşadığı suların kirlilik oranlarını, ağır metal barındırma

miktarlarını kontrol etmek mümkün değildir. Ancak çiftliklerde yetiştirilenlerin yedikleri yemler, su kirlilik oranları, hijyen,  gelişim ve yakalama dönemleri ile hesaplanan kalori değerleri, yağ, protein ve mineral miktarları balık etinden maksimum verim alabilecek şekilde kontrol altında tutulur.

Türkiye’deki deniz suyu sıcaklıkları soğuk sularda yaşayabilen somon için uygun değildir. Nitekim Karadeniz’de kurulan yetiştirme çiftliklerinde 1990 lı yıllarda denemeler yapılmış ancak suyun ısısının yüksek olmasından dolayı uyum sağlayamayan balıklarda hastalıklar gözlenmiş ve Türkiye’de yetiştirme fikrinden vazgeçilmiştir.

Ülkemizdeki Türleri ve Fiyatları

Ülkemizde yetişmesi için uygun deniz sıcaklığı bulunmadığından dolayı Norveç’ten ithal edilmektedir. Bir dönem Karadeniz’de üretilmeye çalışılsa da denemeler başarısız olmuş bu sebeple bu tesislerde Somon ile anı familyadan ola alabalık üretilmeye devam edilmiştir. Bu cinse de “Deniz Alası” ismi verilmiştir. 2002-2003 yıllarından beri Türkiye’de balık marketlerde Norveç Somonu (Atlantik) ve deniz alası olarak satılmaktadır. Carrefour, Metro, Migros, Tansaş, Kipa Real gibi büyük marketlerde satılmakla birlikte hemen hemen tüm balıkçılar ve semt pazarlarında bulmak da mümkündür.

Norveç Somonu (Atlantik)

Asıl makbulü olan Norveç somonunun (Atlantik Som) eti turuncu renklidir, derisi daha parlaktır. Karadeniz somonuna nazaran daha yağlıdır. Ancak soğuk sularda yetiştiği için ete parmağınızda dokunduğunuzda biraz daha sert olduğunu anlayabilirsiniz. bu sertlik olumsuz anlamda değildir. Etin kendini salmaması pişirme sırasında dağılmasını engeller. Asıl ana vatanı kuzey buz denizi olan bu türünün lezzeti biraz da yaşadığı bu soğuk sulardan gelmektedir. Norveç’ten büyük köpük kutular içerisinde gelir. 1 adet Norveç Somon balığının ağırlığı yaklaşık 6-10 kg arasında değişmektedir. Türkiye’de bütün, dilim, fileto ve füme olarak satılmaktadır.

Karadeniz Somonu

Herhangi bir balık marketten aldığınız balığın Norveç mi yoksa Karadeniz mi olduğunu anlamak aslında çok da zor değil. Karadeniz somonu diye satılan balıklar aslında Alabalığın damızlık halleri gibidir. Yani bir tanesinin ağırlığı yaklaşık 1,5-2 kg arasındadır. Normal 300-500 gr boyutundaki bir alabalık tipine ve görünümüne benzer. Lezzet açısından alabalığa daha yakındır. Fiyat konusunda da zaten Norveç Somonu ile arasında uçurum olduğu söylenebilir.

Örneğin İzmir’de bir balık markette Şubat 2016 ayı içerisinde Alabalık fiyatı 14 TL /kg iken Karadeniz Somonu fiyatı 16 TL / kg satılmaktadır. Ancak Norveç Somonu fiyatı 35-40 TL /kg olarak satılmaktadır.

Sitemizde yayınladığımız içerikler tamamı Norveç Somonu (Atlantik) üzerinedir. Bu sebeple tariflere uyarken bunu dikkate alınız.

Yazar Notu:

Türkçe kaynakların yeterli olmamasından dolayı bu yazıyı derlemeyi uygun gördüm. Yeni bilgiler edindikçe yazıya daha da eklemeler yapacağım. Bu mükemmel doğaya sahip somon balığı hakkında daha detaylı bilgi için Wikipedi’nin İngilizce içeriğine buradan erişebilirsiniz.